Šadrvan

Voda je dovedena sa vrela Crnilo, tekući kilometrima ispod Bioska, preko Strošića, Ploča, Kovača i Varoši, sve do Begove džamije. Osim što je napajao centralni šadrvan, ovaj sistem je opsluživao i ostale zadužbine: medresu, imaret i musafirhanu, te oko četrdeset sarajevskih česama, čime se svrstao među najstarije i najznačajnije komunalne objekte u Europi.

U samom središtu džamijskog harema, u smirujućoj sjeni starih kestenova, smješten je grandiozni mramorni šadrvan. Njegova krovna konstrukcija stoji na osam vitkih drvenih stubova povezanih lukovima, tvoreći skladnu arhitektonsku cjelinu. Pored svoje neosporne dekorativne vrijednosti, šadrvan ima i ključnu vjersku namjenu: on je mjesto uzimanja abdesta, ritualnog pranja prije molitve.

Prvobitni, originalni šadrvan izgrađen 1530. godine od autohtonog bosanskog kamena - miljevine, dopremao je vodu kroz sistem pečenih glinenih cijevi sa sedam kilometara udaljenog vrela Crnilo. Godine 1772. šadrvan je temeljito obnovljen po uzoru na izvornu izvodbu. Prema zapisima istoričara Ćire Truhelke, bio je kružnog oblika, prečnika 4 metra , visok 1,5 metar i natkriven rešetkastom kupolom, sa šesnaest lula i kamenim koritima za noge.

Oštre sarajevske zime i mrazevi s vremenom su uzeli svoj danak, pa je krajem 19. stoljeća stari šadrvan znatno propao. Na njegovom mjestu je 1893. godine podignut novi, izrađen od plemenitog mramora sa otoka Brača. Današnji šadrvan je dvanaestostrani poligon, gdje svako polje krasi po jedna česma. U centru bazena, ograđenog kovanom ogradom, uzdiže se trostruka mramorna čaša s tri nivoa s kojih se prelijeva voda, ukrašena preciznim orijentalnim arabeskama. Tri oštećena korita starog šadrvana mogu se vidjeti pored zapadnog ulaza u harem. Arhitektonski, on je "blizanac" onome ispred Ulu džamije u Bursi, a tokom ove obnove prvi put je priključen na tadašnji moderni gradski vodovod.

Tokom agresije na Sarajevo, krovna konstrukcija šadrvana pretrpjela je teška oštećenja koja su onemogućila običnu restauraciju. Stoga je 1997. godine postavljen potpuno novi krov, identičan originalu. Unutrašnjost krova danas krase kaligrafski ispisani citati iz Kur'ana:

„... i da smo sve živo od vode stvorili!“

Ovaj snažni citat ispisan je u svakom od osam polja podnožja krova, svaki put u drugom stilu arapskog pisma.

Konačna i temeljita restauracija završena je 2002. godine. Šadrvan je tada potpuno rastavljen kako bi se zamijenile instalacije oštećene granatiranjem Begove džamije. Danas, ovaj "dragulj harema" stoji u svom punom sjaju, doveden u savršeno funkcionalno stanje, dočekujući posjetitelje svojom neprolaznom ljepotom i žuborom koji priča historiju Sarajeva.